Тиреспубликэ гъэзетэу «Адыгэ макъэм» къызэрэхиутыгъагъэу, Сирием щыкъэбархэр нахьышIоу зэрагъэшIэн ямурадэу Урысыем илIыкIохэр Дамаскэ щыIагъэх. Iофхэр зэрэлъыкIуатэхэрэм цIыфхэр лъэшэу зэригъэгумэкIыхэрэр къыдэтлъыти, Адыгэ Республикэм лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет итхьаматэу Шъхьэлэхъо Аскэр зэдэгущыIэгъоу дытиIагъэр нахь игъэкIотыгъэу къыхэтыутынэу итхъухьагъ.
Гъогу чыжьэ тытехьаным ыпэкIэ тызэгупшысагъэр макIэп, — къеIуатэ Шъхьэлэхъо Аскэр. — Сыд пIуагъэми, хэбзэ унашъохэм къапкъырыкIэу Сирием апэрэу тызэрэкIорэм общественнэ-политикэ мэхьэнэ ин иIагъ. УФ-м ФедерациемкIэ и Совет хэтхэр, ФедерациемкIэ Советым и Аппарат икъулыкъушIэхэр, Дунэе Адыгэ Хасэм илIыкIохэр, Адыгэ Республикэм и Парламент идепутатэу КIэрмыт Мухьдин, нэмыкI къулыкъушIэхэр тигъусагъэх.
— Москва шъуикIынышъ, Дамаскэ шъунэсыным ыпэкIэ гумэкIыгъохэр, нахь тэрэзэу къэпIощтмэ, къиныгъохэр шъуиIагъэха?
— Тиреспубликэ иобщественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» изэфэс унашъоу щаштагъэр УФ-м и Федеральнэ ЗэIукIэ ФедерациемкIэ и Совет и Тхьаматэу Валентина Матвиенкэм фагъэхьыгъ. Ащ ыуж Сирием иIофыгъохэм нахь куоу зыщагъэгъозэн ямурадэу Дамаскэ кIощт купым зэдегупшысагъэх. Тихэгъэгу иIэшъхьэтетхэр Iофым къызэрэхэлажьэхэрэм ишIуагъэкIэ гъогу чыжьэ ткIуныр зыкIи къытэхьылъэкIыгъэп.
— Дамаскэ шъунэмысызэ Иорданием шъубыбыгъ.
— Ары. Тхьаегъэпсэух Иорданием ис тилъэпкъэгъухэр, хабзэм икъулыкъушIэхэр. Адыгэ Хасэу Иорданием щызэхащагъэм хэтхэр аэропортым къыщытпэгъокIыгъэх. ЯпсэукIэ къытфаIотагъ. Сирием щыкъэбархэм агъэгумэкIыхэу макIэп тызыщагъэгъозагъэр. Иорданием щызэхэтхыгъэ къэбарым ишIуагъэкIэ Дамаскэ тызынэсым цIыфмэ ятIощтым нахь тыфэхьазырыгъ. Урысыем илIыкIохэу хэгъэгум щыIэхэри къытпэгъокIыгъэх.
— Дамаскэ къыщышъупэгъокIыгъэхэм шъуинэIуасэхэр ахэтыгъэха?
— Адыгэ Хасэм иIофшIэн чанэу хэлажьэхэрэр тлъэгъугъэх. Сирием и Адыгэ Хасэ ипащэу Акрам Исхьакъ нахьыпэкIэ зышIэщтыгъэхэр тигъусагъэх. Сирием и Парламент идепутатэу Шорэ Ливен адыгэ бзылъфыгъ. Сирием и Парламент хэт нэмыкI депутатхэри къызэрэтпэгъокIыгъэхэм макIэп шIуагъэу къыхэтхыгъэр. ТызыгъэгумэкIырэ Iофыгъохэм татегущыIагъ.
— Тилъэпкъэгъу цIыф къызэрыкIомэ шъуаIукIагъэу къысэпIуагъ. Шъхьэихыгъэу шъузэдэгущыIэн шъулъэкIыгъа?
— СшIэрэп шъхьэихыгъэ шъыпкъэу щытыгъэми, къыхэзгъэщын слъэкIыщтыр анэгу укIаплъэмэ рэхьатныгъэ зэрямыIэр, гумэкIыгъохэм сымаджэ яхъулIагъэхэр зэрахэтхэм гу зэрэлъыптэщтыгъэр ары. Урысыем илIыкIохэу ренэу Сирием щыIэхэр тизэIукIэгъухэм къахэлэжьагъэх. Тигухэлъхэм Сирием ис тилъэпкъэгъухэр къядэIугъэх. Нэбгырэ шъэ заулэ хъухэрэ адыгэмэ къаIорэм тэри тигъэгумэкIыгъ.
— Зэо-банэм хэмыкIуадэхэзэ лъэпкъым ичIыгу къэкIожьынхэу къышъуаIуагъэба?
— КъэкIожьы зышIоигъохэр ахэтых, ау тхылъхэм ягъэхьазырын къяхьылъэкIы.
— Мылъку аIэкIэлъа, баеу щыIэха? Визэм пэIухьащт ахъщэр зымыгъотыхэрэр къахэкIыхэу къэбар зэхэтэхы.
— Сирием ис адыгэхэр зэфэшъхьафэу щыIэх. Мылъку зыIэкIэлъи, ахъщэшхо зимыIи ахэтых. Визэм пэIухьащт ахъщэр зымыгъотырэ цIыфхэри ахэтых. Арышъ, хэбзэ екIолIакIэу Iофым фэпшIын плъэкIыщтыр къызэрыкIоп. Яунэхэр ащэжьынэу аIуагъэми, ащэфыхэрэп…
— КъэкIожьынэу фаехэм пэрыохъубэ яIа?
— Ары. Ащ фэшI тхылъхэм ягъэхьазырынкIэ фэгъэкIотэныгъэхэр афамышIы хъущтэп.
— Къэзыгъэзэжьы зышIоигъомэ фэгъэкIотэныгъэхэр афашIынхэ фаеу тэIоми, Iофхэр лъэкIуатэхэми тшIэрэп.
ФэгъэкIотэныгъэм тэ къидгъэкIырэр Iоф къызэрыкIоп. ЦIыфым гражданствэ къыдихыным фэшI мэзэ заулэрэ хэгъэгоу зыдэкIожьырэм исын фаеу хэбзэ шапхъэ щыI. Тэ ащ хэкIыпIэ къыфэдгъоты тшIоигъу. Сирием къикIыжьыхэрэр ащ фэдэ хэбзэ шапхъэкIэ «плъэхъэнхэр» тэрэзыIоп. КъэбгъэкIожьынышъ, зэрэпсэущт шIыкIэм узэдегупшысэщт.
— Тилъэпкъэгъухэм якультурэ, абзэ къаухъумэныр тапэкIэ Сирием къыщяхьылъэкIыщта?
— Заор ащ зэрепхыгъэр бэп. Хэгъэгоу зыщыпсэухэрэм, Iэшъхьэтетэу яIэхэм афэшъыпкъэхэм таIукIагъ. «Адыгэхэр щтапхэх, лIыгъэ ахэлъэп, цыхьэшIэгъухэп» — къараIонэу фаехэп. Яшэн-хабзэхэр ашIомыкIодыщтхэу къытэзыIуагъэмэ таIукIагъ.
— Сирием зэо-банэхэр къызыщежьэхэм тиреспубликэ къэкIожьы зышIоигъохэ тилъэпкъэгъухэм лъэIу тхылъэу атхыгъагъэхэм шъуатегущыIагъэба?
— Москва икIыгъэ купыр ащ щыгъуаз. ЛъэIу тхылъхэм нахь зэхэугуфыкIыгъэу уатемыгущыIэу Iофхэр лъыкIотэщтхэп.
— Сирием ис адыгэхэр тичIыгу къэмыкIожьыщтхэми, зэфыщытыкIэу адытиIэр нахь пытэщта?
— Адыгеим, Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым, Краснодар краим ялIыкIохэр Сирием кIогъэ купым хэтыгъэх. Сирием ис адыгэмэ ятэжъхэр, зэкI пIоми хъунэу, тиреспубликэ къыгъэгъунэрэ чIыгум исыгъэх. Тиадыгабзэ зышIэхэрэр илъэс 30 е нахьыбэ зыныбжьхэр арых. Илъэсэу къэблагъэхэрэм тилъэпкъэгъухэм къяхъулIэщтыр тшIэрэп.
— Тилъэпкъэгъу нахьыжъхэм шъуаIукIагъ. Гугъэ зыхэлъ гущыIэ къышъуаIуагъэба?
— «Непэ тызыхэт щыIакIэр шъолъэгъу. Бэ шIэн е макIэ шIэн адыгэ чIыгум тыкъэкIожьын фаеу чIыпIэ тифэщт, — къысиIуагъ нахьыжъхэм ащыщ. — ТанэIу къызыфэгъэзагъэр адыгэ чIыгур ары».
— Аскэр, Мыекъуапэ шъукъызэкIожьым ыуж Сирием щышъулъэгъугъэмрэ щызэхэшъухыгъэмрэ зэхъокIыныгъэ афэхъугъа?
— НахьышIум тыщыгугъынэу тыфай, ау заом кIагъэсты, щынагъор ашъхьэщыт. Европэм ит Адыгэ Хасэм итхьаматэу Цэй Умар телефонкIэ къысиIуагъ ти лIышъхьэу ТхьакIущынэ Аслъан лъэшэу зэрэфэразэр. Тызэкъотмэ тызэрэлъэшым къытегущыIагъ. Тиреспубликэ и Адыгэ Хасэ итхьаматэ иIэнатIэ зыгъэцэкIэрэ Бэгъушъэ Адами Сирием кIогъэгъэ купым хэтыгъ. Дамаскэ тызэрэщыIагъэм Адыгэ Хасэм тыщытегущыIагъ. Къэзыгъэзэжьы зышIоигъо тилъэпкъэгъухэм IэпыIэгъоу яттын тлъэкIыщтым Адыгэ Хасэм ихэсашъхьэ тхьаумафэм тыщытегущыIэщт.
— ШъуигухэлъышIухэр къыжъудэхъунхэу шъуфэсэIо.
— Тхьашъуегъэпсэу.
ЕмтIылъ Нурбый.
