Урысыем зэрэщыIэщтхэ уахътэр афагъэмэкIагъ
Илъэсэу къихьагъэм иапэрэ мафэ къыщыублагъэу федеральнэ хэбзэгъэуцугъэу «Урысые Федерацием къызэрихьащтхэ ыкIи зэрикIыщтхэ шIыкIэм ехьылIагъ» зыфиIорэм ыкIи федеральнэ хэбзэгъэуцугъэу «IэкIыбым къикIыгъэхэм Урысые Федерацием хабзэмкIэ фитыныгъэу щыряIэщтхэм ехьылIагъ» зыфиIорэм ия 5-рэ статья зэхъокIыныгъэхэу афэхъугъэхэм кIуачIэ яIэ хъугъэ.
«IэкIыбым къикIыгъэхэм Урысые Федерацием хабзэмкIэ фитыныгъэу щыряIэщтхэм ехьылIагъ» зыфиIорэ федеральнэ хэбзэгъэуцугъэу 2002-рэ илъэсым ибэдзэогъу мазэ и 25-м къыдэкIыгъэм, N 115-ФЗ, ия 5-рэ статья иапэрэ пункт иятIонэрэ абзац джы мыщ фэдэу къыщеIо:
«IэкIыб къэралыгъом ицIыфэу Урысые Федерацием визэ пымылъэу къихьан фитыр Урысые Федерацием зэрэщыIэщт уахътэр чэщ-зымэфэ 90-м шIокIын ылъэкIыщтэп зэхэгъэхъуагъэу чэщ-зымэфи 180-м къыкIоцI, мы федеральнэ хэбзэгъэуцугъэм къыдилъытэрэ нэмыкI лъэныкъохэр мыхъумэ, ыкIи а уахътэм мы федеральнэ хэбзэгъэуцугъэм елъытыгъэу фыхамыгъахъомэ».
Федеральнэ хэбзэгъэуцугъэу «Урысые Федерацием къызэрихьащтхэ ыкIи зэрикIыщтхэ шIыкIэм ехьылIагъ» зыфиIорэм Урысые Федерацием къырамыгъэхьанхэмкIэ ушъхьагъоу щыIэн ылъэкIыщтхэм фэгъэхьыгъэ Iахьым мыщ фэдэ хэгъэхъонхэр фашIыгъэх:
«12) Урысые Федерацием IэкIыб къэралыгъом ицIыф е гражданствэ зимыIэ цIыфыр ыпэкIэ зыщэIэхэм зэхэгъэхъуагъэу чэщ-зымэфи 180-м къыкIоцI чэщ-зымэфэ 90-м шIокIын ымылъэкIыщт уахътэм къырагъэхъугъ, — Урысые Федерацием зикIыжьыгъэхэ мафэм къыщыублагъэу илъэсищым къыкIоцI».
Ащ сыд къыздихьырэр? ТапэкIэ IэкIыб къэралыгъом ицIыф УФ-м къызыкIокIэ, чэщ-зымэфэ 90-рэ щыIэн фитыгъ, а уахътэр зикIыкIэ кIожьын е къэралыгъом игъунапкъэ зэпичынышъ, къыкIэлъыкIорэ мафэм джыри Урысыем къихьан, ащ щыпсэун ылъэкIыщтыгъ. Мы илъэсым къыщыублагъэу аущтэу ашIыжьышъущтэп.
ЗэхъокIыныгъэхэм къызэрэдалъытэрэмкIэ, IэкIыбым ицIыф мэфэ 90-рэ тикъэралыгъо щыIагъэу зикIыжьыкIэ, къызигъэзэжьын фитыщтыр джыри мэфэ 90-рэ зытешIэрэ уж ныIэп. НэмыкIэу къэпIон зыхъукIэ, илъэсныкъом къыкIоцI Урысыем зэрэщыIэнхэ фитыщтхэр мэзищ ныIэп. IэкIыбым къикIыгъэ цIыфым тикъэралыгъо щыIэн зэрэфит уахътэм къызыригъэхъукIэ, административнэ тазыр тыралъхьанышъ, рагъэкIыжьыщт е джыри зэ Урысыем къихьанэу зежьэкIэ, ар фадэщтэп.
«Хьэшъо фэтэрхэм» яитхэн
Къэралыгъом къэкощыхэрэр зэратхыхэрэм ишапхъэхэр зыукъохэрэм пшъэдэкIыжьэу ахьыщтыр Урысыем ихэбзэгъэуцухэм агъэлъэшыгъ. Мы илъэсым къыщыублагъэу регистрацие нэпцI зышIыхэрэм уголовнэ пшъэдэкIыжь ахьыщт. Ар зыфэгъэхьыгъэр тхылъ нэпцIхэр яIэубытыпIэу затхыхэкIэ ыкIи цIыфыр щыпсэунэу зызщимыгъэхьазырыщтыгъэ унэм зыратхэкIэ ары.
Ащ фэдэ хэбзэукъоныгъэм тазырэу пылъыр сомэ мини 100-м къыщыублагъэу мин
500-м нэс. Е пчъагъэр хабзэр зыукъуагъэм илъэсищым нэс къыхьыщтыгъэ федэм фэдизыщт. Тазырым нэмыкIэу IэкIыбым къикIыгъэр е Урысыем ицIыф зыгъэтэрэзыжьын IофшIэнхэмкIэ агъэпщынэшъущт, джащ фэдэу илъэсищ хьапс тыралъхьашъущт.
Ащ нэмыкIэу, регистрацием шапхъэу пылъхэр зыукъорэмэ тазырэу атыралъхьэхэрэм ахагъэхъуагъ. Регистрацие ямыIэу псэухэрэм сомэ мини 2-м къыщыублагъэу 3-м нэс арагъэтыщт. Фэтэрхэр зиехэу регистрацие зимыIэхэр зипсэупIэхэм ачIэзыгъэсыхэрэр сомэ мини 2,5-м къыщыублагъэу мини 5-м нэс агъэпщынэщтых. Организациехэм атыралъхьащтыр нахьыбаIу – сомэ мин 250-м къыщыублагъэу 750-м нэс. Хэбзэ IофышIэхэу хэбзэгъэуцугъэр зыукъохэзэ цIыфхэр зытхыхэрэм сомэ мин 25-м къыщыублагъэу 50-м нэс арагъэтыщт.
Регистрацием шапхъэу пылъхэр ыкIи къэкощыхэрэм ятхын зыукъохэрэм якъыхэгъэщын кощын IофхэмкIэ Федеральнэ къулыкъумрэ хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ Министерствэмрэ фэгъэзагъэх.
КъулыкъуитIури зэгъусэхэуи, зэкIымыгъухэуи уплъэкIунхэр рагъэкIокIынхэ алъэкIыщт. Ахэм яушъхьагъоу хъушъущтхэр цIыфхэм ялъэIу е дэо тхылъхэр арых. ГущыIэм пае, гъунэгъу фэтэрым щыпсэухэрэр ашIоцыхьэшIэгъунчъэхэу лъэIу тхылъкIэ хэбзэухъумакIохэм закъыфагъазэмэ, уголовнэ хэбзэукъоныгъэ зэрахьагъэмэ уплъэкIугъэнымкIэ ар IэубытыпIэ ашIын алъэкIыщт.
Имысыхэмэ нахьышIухэр ыкIи къырамыгъэхьащтхэр
«Урысые Федерацием зэрикIыщтхэ шIыкIэм ыкIи Урысые Федерацием къызэрихьащтхэ шIыкIэм афэгъэхьыгъ» зыфиIорэ хэбзэгъэуцугъэу 1996-рэ илъэсым ишышъхьэIу мазэ и 15-м къыдэкIыгъэм, N 114-ФЗ, IэкIыб цIыфхэр Урысые Федерацием къихьанхэ зыщыфимытхэр къизыIотыкIырэ зэхъокIыныгъэхэр джащ фэдэу хагъэхьагъэх:
«4) IэкIыбым ицIыфхэу мызэу (тIо е нахьыбэрэ) илъэсищым къыкIоцI Урысые Федерацием ичIыналъэ административнэ хэбзэукъоныгъэ зэрэщызэрахьагъэм пае УФ-м ихэбзэгъэуцугъэхэм ялъытыгъэу административнэ пшъэдэкIыжь зытыралъхьагъэхэр, — административнэ пшъэдэкIыжь зэратыралъхьагъэмкIэ аужырэ унашъом кIуачIэ иIэ зыщыхъугъэм къыщегъэжьагъэу илъэсищым къыкIоцI;»
«11) IэкIыбым ицIыф е гражданствэ зимыIэм мызэу (тIо е нахьыбэрэ) зы илъэсым къыкIоцI общественнэ щынэгъончъагъэр е общественнэ хабзэр зэщагъэкъонхэм, е IэкIыбым ицIыф, гражданствэ зимыIэр УФ-м щыIэнхэ зэрэфитхэ уахътэр, е УФ-м Iоф зэрэщашIэрэ шапхъэхэр аукъуагъэу административнэ пшъэдэкIыжь атыралъхьагъэмэ, — административнэ пшъэдэкIыжь зэратыралъхьагъэмкIэ аужырэ унашъом кIуачIэ иIэ зыщыхъугъэм къыщегъэжьагъэу илъэситфым къыкIоцI;»
«IэкIыбым къикIыгъэ цIыфхэм Урысые Федерацием хабзэмкIэ фитыныгъэу щыряIэщтхэм ехьылIагъ» зыфиорэ федеральнэ хэбзэгъэуцугъэу 2002-рэ илъэсым ибэдзэогъу мазэ и 25-м къыдэкIыгъэм, N 115-ФЗ, мыщ фэдэ пункт хагъэхьагъ:
«IэкIыбым ицIыф е гражданствэ зимыIэм мызэу (тIо е нахьыбэрэ) зы илъэсым къыкIоцI общественнэ щынэгъончъагъэр е общественнэ хабзэр зэщагъэкъонхэм, е IэкIыбым ицIыф, гражданствэ зимыIэр УФ-м щыIэнхэ зэрэфитхэ уахътэр, е УФ-м Iоф зэрэщашIэрэ шапхъэхэр аукъуагъэу, е административнэ хэбзэукъоныгъэу наркотикхэр, психотропнэ веществохэр ыкIи ахэм афагъадэхэрэр, е яIахьхэм ахалъхьан алъэкIыхэрэр, къэкIыхэу наркотик ыкIи психотропнэ веществохэр, ахэм ахэхьан алъэкIыщт Iахьхэр зыхэлъхэр хэбзэнчъэу къегъэкIокIыгъэнхэм афэгъэхьыгъэу зэрахьагъэмэ;»
Джащ фэдэу IэкIыбым къикIыгъэхэм анаIэ тедзэгъэн фае – мы илъэсым къыщыублагъэу Урысые Федерацием ыубытырэ чIыналъэм къырамыгъэхьанхэмкIэ ушъхьагъу хъун алъэкIыщт общественнэ хабзэм ыкIи гъогурыкIоным яшапхъэхэр зэраукъуагъэм афэгъэхьыгъэ административнэ хэбзэукъоныгъэхэр зиIэхэр.
Ащ нэмыкIэу, кощын IофхэмкIэ Урысыем икъулыкъу пшъэрылъ фашIыгъ IэкIыбым къикIыхэрэр УФ-м къызэрэкIохэрэм ыкIи зэрисыхэрэм нахь гъэлъэшыгъэу алъыплъэгъэнымкIэ джыри шIэгъэн фаехэмкIэ еплъыкIэхэр къыгъэхьазырынхэу. УФ-м зэрэщыIэнхэ фаем фэгъэхьыгъэ шапхъэхэр зыукъохэрэр охътэ гъэнэфагъэм къыкIоцI, илъэси 3-м къыщыублагъэу илъэси 10-м нэс, къихьанхэ фитыныгъэ ямыIэнэу шIыгъэныр ащ къыдыхалъытэн фае. Ар зэлъытыгъэщтыр фитыныгъэ ямыIэу УФ-м зэрисыгъэхэ уахътэр ары. ПIалъэр – 2014-рэ илъэсым имэкъуогъу мазэ и 30-м нэс.
НэкIубгъор зыгъэхьазырыгъэр МэщлIэкъо Саид.
Къэбарыр къ. Мыекъуапэ кощын IофхэмкIэ икъулыкъу къытIэкIигъэхьагъ.
